Một lần bất tín, vạn lần bất tin

Mình bắt đầu sống ở Mỹ từ năm 2018, và rời đi vào năm 2024.

Nói cách khác, mình đã ở đó gần như trọn vẹn quãng thời gian Donald Trump bước vào nhiệm kỳ đầu tiên, làm rung chuyển nước Mỹ, rồi rời Nhà Trắng. Mình học ở Macalester College, rồi ở lại thêm một thời gian sau tốt nghiệp. Sáu năm đó đủ để mình gặp rất nhiều người rất giỏi, đến từ đủ mọi nơi trên thế giới. Người Ấn, người Trung Quốc, người Hàn, người châu Âu, người Mỹ Latin, người châu Phi.

Họ khác nhau về chính trị, khác nhau về xuất thân, khác nhau về cách nhìn nước Mỹ. Nhưng có một điều mình luôn cảm thấy khá rõ: Mỹ vẫn là nơi mà người ta nhìn vào khi nói về sức mạnh, vốn, công nghệ, trường đại học, đồng USD, quân đội, và một thứ khó gọi tên hơn một chút: trọng lượng quốc gia.

Ngay cả khi Trump gây tranh cãi dữ dội ở nhiệm kỳ đầu tiên, mình vẫn có cảm giác nước Mỹ lúc đó còn giữ được thứ trọng lượng ấy. Hỗn loạn thì có. Chia rẽ thì có. Nhưng phần lõi vẫn còn đủ dày để thế giới tin rằng Mỹ rồi sẽ tự điều chỉnh được.

Có lẽ vì thế, điều mình thấy tiếc nhất lúc này không phải chỉ là Donald Trump quay lại.

Mà là cảm giác bước sang nhiệm kỳ thứ hai, nước Mỹ không còn chỉ tạo ra hỗn loạn nữa.

Nước Mỹ đang bắt đầu tự làm mòn đi chính hình ảnh từng khiến rất nhiều người nể nó.

TACO - Trump Always Chicken Out

Có một lý do khiến Wall Street đặt ra hẳn một thuật ngữ cho Donald Trump: TACO — Trump Always Chickens Out.[1][2]

Thuật ngữ này nổi lên sau một chuỗi pattern quá quen: Trump dọa áp thuế cực mạnh, thị trường rơi, rồi Nhà Trắng lùi lại, hoãn lại, hoặc đổi giọng sang “đàm phán.”[1][2] Khi bị hỏi về TACO, chính Trump nổi giận và nói đó không phải “chickening out,” mà là “negotiation.”[1][2]

Nghe như trò đùa.

Nhưng đây không còn là chuyện meme nữa.

Khi thị trường bắt đầu đặt tên cho một thói quen của tổng thống, nghĩa là nó đã nhìn thấy một pattern đủ rõ để giao dịch theo nó.[1][2] Và đó mới là vấn đề lớn hơn. Không phải Trump có dữ hay không. Không phải Trump có ép được vài nhượng bộ hay không. Mà là: nước Mỹ dưới thời Trump ngày càng phát ra một loại tín hiệu mà cả đồng minh, đối thủ lẫn thị trường đều phải chiết khấu.[1][2][3][4]

Một siêu cường có thể khiến người khác sợ trong ngắn hạn.

Nhưng nếu nó liên tục leo thang rồi lùi bước, tuyên bố thắng rồi lại đổi giọng, đòi đồng minh theo mình rồi quay ra mắng chính đồng minh, thì sớm muộn phần còn lại của thế giới sẽ học được một điều rất đơn giản:

Đừng tin vào câu đầu tiên phát ra từ Washington. Chờ cú lùi sau đó.

Cái giá bắt đầu hiện lên trên màn hình

Mỹ đang không chỉ đang làm thế giới mệt hơn.

Mỹ đang bắt đầu làm chính mình đắt hơn.

Đó là chỗ “America First” có thể tự quay lại đánh vào nước Mỹ.

Trong cú sốc thuế quan tháng 4/2025, thị trường chứng khoán Mỹ rơi mạnh, còn lợi suất Treasury 10 năm có lúc chạm khoảng 4.509%.[3] Đó không chỉ là một phiên xấu của thị trường. Đó là lúc ngay cả trái phiếu kho bạc Mỹ - thứ vốn được xem là nền đá của toàn bộ hệ thống tài chính toàn cầu - cũng bị nhà đầu tư đòi thêm phần bù rủi ro vì bất định từ chính Washington.[3]

Và sang tháng 3/2026, câu chuyện đó chưa hề biến mất.

Nó chỉ đổi hình.

Sau khi chiến tranh với Iran leo thang, Nasdaq rơi trở lại vào correction territory, tức hơn 10% dưới đỉnh gần nhất, còn S&P 500 có phiên giảm mạnh nhất kể từ khi cuộc chiến bắt đầu.[4] Cùng thời điểm đó, lợi suất 10 năm của Mỹ dao động quanh vùng 4.43%–4.44%, trong bối cảnh các cuộc đấu giá Treasury yếu nhất hơn 3 năm và lo ngại về Iran, dầu và lạm phát đè nặng lên bond market.[5]

Nói ngắn gọn: thị trường không còn chỉ sợ Trump làm loạn trong ngắn hạn.

Thị trường bắt đầu định giá Mỹ như một nguồn gây bất định.[3][4][5]

Đó mới là phần đáng ngại.

Không phải vì vài chỉ số đỏ bảng điện.

Mà vì khi ngay cả trái phiếu Mỹ cũng bị đòi giá cao hơn để nắm giữ, câu chuyện không còn là Trump làm ồn nữa.

Câu chuyện là thị trường đang tính lại giá của chính nước Mỹ.

Đồng minh không rời đi ngay. Họ chỉ bắt đầu đề phòng.

Một siêu cường sống bằng nhiều thứ: quân đội, đồng USD, thị trường vốn, mạng lưới đồng minh, và cảm giác rằng tín hiệu phát ra từ trung tâm vẫn còn đáng tin.

Trump đang làm mòn thứ cuối cùng đó.

Không phải bằng một bài diễn văn.

Mà bằng hành vi lặp lại.

Nếu anh liên tục leo thang rồi lùi bước, dọa tối đa rồi chờ phản ứng thị trường, thì đến một lúc nào đó đồng minh sẽ không còn đọc Washington theo nghĩa đen nữa. Họ sẽ đọc Washington theo kiểu khác: chờ cú lùi tiếp theo, cộng thêm một khoản dự phòng rủi ro, và chuẩn bị cho khả năng luật chơi sẽ đổi giữa trận.

Đó là điều đặc biệt nguy hiểm với nước Mỹ.

Vì đối thủ có thể bị răn đe bằng sức mạnh.

Nhưng đồng minh ở lại lâu dài bằng niềm tin.

Một nước mạnh có thể ép đồng minh.

Nhưng một nước mạnh nếu liên tục buộc đồng minh phải tự hỏi liệu cam kết hôm nay còn nguyên vào tuần sau hay không, thì sớm muộn cũng sẽ thấy cái giá của sự bất nhất hiện ra ở nơi đau nhất: chính độ tin cậy của mình.

Nước Mỹ không yếu đi ngay lập tức.

Mà vì Mỹ đang tự làm rẻ đi một thứ mà trước đây họ gần như không phải cố gắng quá nhiều để giữ: cảm giác rằng đứng cùng phía với Washington, dù không phải lúc nào cũng dễ chịu, vẫn là một lựa chọn tốt.

Iran làm lộ thứ mà thuế quan mới chỉ gợi ra

Nếu chỉ có thuế quan, người ta vẫn có thể tự trấn an rằng đây chỉ là phong cách Trump: gây sốc để mặc cả.

Nhưng Iran làm lộ ra một lớp sâu hơn.

Ngày 1/3/2026, Nhà Trắng tuyên bố Trump phát động Operation Epic Fury để “crush Iranian regime” và chấm dứt mối đe dọa hạt nhân.[6] Ngôn ngữ của Nhà Trắng rất rõ: mạnh, dứt khoát, thắng thế.

Nhưng chỉ chưa đầy một tháng sau, các bản tin đã cho thấy một số mục tiêu Trump từng nêu ra vẫn chưa hoàn tất, trong khi ông lại phát tín hiệu muốn hạ nhiệt hoặc tìm lối thoát ngoại giao.[7][8] Có lúc chỉ cần Trump gợi ý có thể có talks, thị trường đã bật lên, ngay cả khi phía Iran phủ nhận các tín hiệu đó.[7][8] Thậm chí, đến ngày 30/3, giờ ngài tổng thống đáng kính còn tuyên bố Mỹ có thể kết thúc chiến thắng kể cả khi eo biển Hormuz vẫn đóng lại.[10]

Pattern cũ quay lại, chỉ là lần này không còn nằm ở thuế.

Nó nằm trong chiến tranh.

Leo thang. Tuyên bố thắng. Hé cửa xuống thang. Để thị trường phản ứng theo từng cú đổi giọng.

Và chính ở đây, vấn đề không còn là Iran nữa.

Vấn đề là: nếu ngay cả chiến tranh cũng bị điều khiển bằng cùng một nhịp điệu leo thang rồi lùi bước, thì còn bao nhiêu trọng lượng trong câu chữ của Washington?

Từ Tehran, Trump quay sang thử luôn lòng trung thành của đồng minh

Đây là lúc câu chuyện vượt hẳn ra khỏi Trung Đông.

Trong khi hồ sơ Iran còn chưa ngã ngũ, Trump lại gia tăng công kích NATO và nói Mỹ không còn cần liên minh này nữa, trong bối cảnh ông bất mãn với việc các đồng minh châu Âu không hỗ trợ đủ.[8]

Điều đó nói ra một thứ rất rõ.

Trump không chỉ muốn hiện ra như người chiến thắng trong một cuộc chiến lớn. Ông còn muốn dùng chính cuộc chiến đó để thử lòng đồng minh, rồi quay sang trách họ nếu họ không đi cùng đúng nhịp.

Một nước mạnh làm vậy có thể khiến đồng minh sợ.

Nhưng cũng rất dễ khiến đồng minh bớt tin.

Bởi khi đó, NATO không còn hiện ra như một liên minh an ninh tương đối ổn định nữa. Nó bị kéo gần hơn về logic của một hợp đồng giao dịch: vào đúng lúc Washington cần, nếu anh không đáp ứng đủ, thì chính ý nghĩa của cam kết an ninh cũng có thể bị đem ra mặc cả lại.

Đó là cách làm rất hiệu quả nếu mục tiêu là gây áp lực trong ngắn hạn.

Và cũng là cách làm rất hiệu quả nếu mục tiêu là phá hao niềm tin trong dài hạn.

Thị trường dường như đã quen với Trump

Càng ngày, mình càng thấy hình ảnh của nước Mỹ ngày một xấu đi. Và không chỉ mỗi mình, dường như thế giới cũng không còn tin Washington như một trung tâm ổn định nữa.

Một nước Mỹ từng khiến người ta nể không chỉ vì giàu, mạnh, hay nhiều vũ khí, mà còn vì nó có một kiểu trọng lượng riêng. Nói gì thì nói, vẫn có cảm giác rằng lời nói của họ quan trọng, thị trường của họ là nền đá, trường đại học của họ là nam châm, đồng minh của họ là tài sản chiến lược, và chính cái tên “America” vẫn còn mang một sức hút rất thật.

Còn bây giờ, điều đáng buồn không phải là nước Mỹ hết mạnh.

Mà là nước Mỹ đang tự làm yếu đi chính mình, làm mỏng đi chính cái trọng lượng đó.

Sức mạnh không biến mất chỉ sau một nhiệm kỳ. Nhưng sự kính trọng có thể đã mòn dần từ lâu

Trump có thể vẫn thắng được vài vòng tin tức.

Có thể vẫn ép được vài nhượng bộ.

Có thể vẫn tuyên bố chiến thắng thêm vài lần nữa.

Nhưng nếu sau mỗi lần tuyên bố thắng, thị trường vẫn phải ngó xem Nhà Trắng có lùi tiếp không; nếu sau mỗi lần kêu gọi đồng minh đi cùng, Trump lại quay sang trách chính đồng minh; nếu sau mỗi lần nói nước Mỹ mạnh hơn, bond market vẫn đòi lợi suất cao hơn để giữ nợ Mỹ; thì cái đang bị hao mòn không chỉ là cảm tình với Trump.

Cái đang bị hao mòn là premium của nước Mỹ.[4][5][9]

Premium đó được xây bằng nhiều thứ: sức mạnh quân sự, đồng USD, Treasury, liên minh, và niềm tin rằng khi Washington nói một câu đủ lớn, câu đó có trọng lượng lâu hơn vài ngày.

Một lần bất tín, vạn lần bất tin.

Và có lẽ câu hỏi làm mình thấy tiếc nhất không còn là Trump sẽ lùi bước ở đâu tiếp theo.

Mà là:

Nếu cả thế giới đã bắt đầu quen với việc chờ cú lùi tiếp theo của Washington, thì thứ đang suy yếu ở đây chỉ là Donald Trump, hay là chính trọng lượng của nước Mỹ?

Citations

[1] Associated Press, “Trump rejects claim he’s ‘chickening out’ on tariffs just because he keeps changing rates” (May 28, 2025).
https://www.yahoo.com/news/trump-rejects-claim-hes-chickening-202224882.html

[2] CBS News, “Trump was asked about the ‘TACO’ trade and called it a ‘nasty question.’ Here’s what it means” (May 28, 2025).
https://www.cbsnews.com/news/trump-taco-trade-trump-always-chickens-out-what-it-means/

[3] MarketWatch, “Bond-market chaos is fueling concerns about a crisis. Here’s what you need to know” (April 9, 2025).
https://www.marketwatch.com/story/bond-market-chaos-is-fueling-concerns-about-a-crisis-heres-what-you-need-to-know-4ea258e3

[4] Associated Press, “Wall Street falls to its worst drop since the Iran war as the Nasdaq sinks 10% below its record” (March 26, 2026).
https://apnews.com/article/stock-markets-trump-iran-oil-8118f58d75859b9fc74ab133fa9e8c3e

[5] MarketWatch / Dow Jones, “U.S. endures weakest Treasury auctions in over 3 years as anxiety over Iran war grows” (March 27, 2026).
https://www.morningstar.com/news/marketwatch/20260327235/us-endures-weakest-treasury-auctions-in-over-3-years-as-anxiety-over-iran-war-grows

[6] The White House, “Peace Through Strength: President Trump Launches Operation Epic Fury to Crush Iranian Regime, End Nuclear Threat” (March 1, 2026).
https://www.whitehouse.gov/releases/2026/03/peace-through-strength-president-trump-launches-operation-epic-fury-to-crush-iranian-regime-end-nuclear-threat/

[7] Defense One, “Trump claims ‘good and productive’ talks with Iran, which denies negotiating” (March 2026).
https://www.defenseone.com/policy/2026/03/trump-iran-war-claims/412324/

[8] Al Jazeera, “Iran denies any talks with US after Trump claims ‘productive’ discussions” (March 23, 2026).
https://www.aljazeera.com/news/2026/3/23/iran-denies-any-talks-with-us-after-trump-claims-productive-discussions

[9] Washington Post, “Trump ratchets up attacks on NATO, says U.S. no longer needs alliance” (March 27, 2026).
https://www.washingtonpost.com/politics/2026/03/27/trump-nato-iran-war/

[10] Wall Street Journal, “Trump Tells Aides He’s Willing to End War Without Reopening Hormuz” (March 30, 2026).
https://www.wsj.com/world/middle-east/trump-iran-war-strait-of-hormuz-ee950ad4